Toespraak burgemeester
Beste mensen, lieve Lelystedelingen, we zijn hier vanavond bijeen bij de gedenkmuur en het oorlogsmonument om de gevallenen in de Tweede Oorlog te herdenken. Op de gedenkmuur staat de volgende tekst: “Voor hen die vielen in de strijd tegen de Duitse bezetter 1940-45”. Vandaag staan we stil bij al die soldaten, verzetsstrijders en burgers die hun leven gaven voor onze vrijheid. Maar we zijn hier niet alleen om te gedenken. We willen ook leren van wat er gebeurd is. We willen de geschiedenis begrijpen om te voorkomen dat uitsluiting en haat opnieuw grip krijgt op onze maatschappij.
Dat is juist hier, in Lelystad, van belang. Wij vormen met elkaar een nog nieuwe samenleving. We hebben nog maar een korte geschiedenis. De oorlog is alweer meer dan 80 jaar gelden, maar nog geen 60 jaar geleden rees uit het water de gemeente Lelystad op. Nieuw land, nieuwe hoop. Juist hier, in dit jongste stukje Nederland, willen we vorm geven aan een wereld waar ruimte is voor iedereen. Ongeacht je achtergrond, je leeftijd, je huidskleur, je geloofsovertuiging of van wie je houdt.
Hoewel Lelystad er nog niet was in die nare jaren 1940 - 1945, speelde de nabijgelegen Noordoostpolder wel een belangrijke rol. Want wie dacht dat de afkorting N.O.P. stond voor Noord Oost Polder, die heeft niet meegekregen dat die afkorting ook stond voor Nederlands Onderduikers Paradijs. Toen in 1942 de polder droogviel, waren de Duitsers aan de macht. Zij wilden de nieuwe grond zo snel mogelijk geschikt maken voor landbouw. Daarvoor moesten veel landarbeiders aan de slag. Die behoefte werd door het Hoofd Administratie van de Noordoostpolderwerken, Albert Knipmeijer, handig gebruikt om vele onderduikers een een handje te helpen. Hij bedacht de Ausweis-verklaring: een soort werkvergunning, met een Duits stempel, waarmee onderduikers en vluchtelingen een veilige plek kregen. Dankzij mannen als Albert Knipmeijer werd de vijandelijke overheerser tegengewerkt en kon het verzet zijn werk doen.
Ook in onze tijd liggen uitsluiting en haat op de loer. Ook in onze tijd zien we hoe oorlog en onrust leiden tot groot leed. Ook in onze tijd zien we hoe belangrijk het is dat mensen opstaan en in verweer komen tegen geweld en onrecht.
Daarom is het belangrijk dat wij denken aan al die mannen, vrouwen en kinderen die slachtoffer werden van geweld en onderdrukking. Niet alleen in Nederland, maar overal ter wereld. Niet alleen toen, maar ook nu, in vredesmissies en in conflicten. Mensen die streden voor vrijheid, rechtvaardigheid en menselijkheid. Die droomden van een wereld zonder oorlog. Mensen die het hoogste offer brachten. Die hoopten op een toekomst die zij zelf niet meer mochten meemaken.
Straks zijn we -samen- twee minuten stil. We nemen tijd en ruimte voor onze eigen gedachten, voor ons verdriet, voor onze herinnering. Door deze stilte met elkaar te beleven, verbindt die ons. We staan niet alleen. We delen samen het verdriet, maar ook de hoop. De hoop dat onze jeugd -net als de meesten van ons- in vrijheid kunnen leven.
Ik hoop dat onze jeugd opgroeit in het besef dat vrijheid een groot goed is, maar ook niet vanzelfsprekend. Ik wens onze kinderen toe dat zij leren dat de vrijheid van de één ten koste kan gaan van de ander en dat vrijheid ook betekent dat je rekening houdt met anderen. Dat jouw ruimte nooit de ruimte van een ander in de weg mag staan. Ik verwacht van onze jonge Lelystedelingen dat zij open blijven staan voor anderen, dat zij blijven luisteren, in gesprek gaan en samen voortbouwen aan de toekomst van Lelystad. Elke positieve bijdrage daaraan is welkom. Elke stap is waardevol, hoe klein ook. Op school, op werk, in de buurt, online: iedereen kan bijdragen aan een fijne stad en een prettige samenleving.
Ik wil afsluiten met een gedicht van Jan Terlouw:
Vrijheid
Als je vrij bent lijkt het vanzelfsprekend.
Je mist het pas als je het ontbeert,
en wie het je ontnam propageert
dat vrijheid gehoorzaamheid betekent.
Wie ademhaalt vindt dat niet bijzonder.
Bij ademnood ga je het pas waarderen,
het zuurstofapparaat kan het je leren.
Ongehinderd ademen dat is een wonder.
Wie vrijheid kent en koestert en behoedt,
die ademt waarlijk met gezonde longen.
De vreugde van de wet worde bezongen,
want vrijheid in gebondenheid is goed.
Je bent echt vrij wanneer je ongedwongen
naar eigen keuze doen kunt wat je moet.
(uit: Gedichte gedachten, 2018)
Laat ons samen stil zijn ter nagedachtenis van hen die vielen voor onze vrede.
