Samen besturen in Lelystad
Geplaatst: 8-1-2026
Lelystad kiest voor een andere manier van samen besturen. In een tijd van politieke versnippering en polarisatie laat de stad zien dat brede samenwerking in de praktijk goed kan functioneren.
Een andere aanpak na 2022
In de vorige raadsperiode (2018–2022) kende Lelystad veel bestuurlijke onrust. De gemeenteraad bestond uit 14 tot 16 partijen. Er was regelmatig politieke spanning. Dat zorgde voor instabiliteit. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 koos de raad daarom voor een andere aanpak. De raad stelde zelf een raadsakkoord op. Daarin staat wat partijen samen willen bereiken en waar geen overeenstemming is. Het raadsakkoord is geen coalitieakkoord. Er is dus geen vaste coalitie met een oppositie, maar een brede basis waarin alle fracties kunnen meedoen.
Selectie van wethouders
De raad bepaalde de portefeuilles van de wethouders en stelde samen selectiecriteria vast. Inhoudelijke kennis en bereidheid tot samenwerken wogen zwaarder dan politieke kleur. Alle partijen konden kandidaten voordragen. Een brede selectiecommissie, met vertegenwoordigers uit de hele raad, voerde gesprekken en deed een voordracht aan de raad. Op basis daarvan werd het college samengesteld.
Raadsakkoord vormt een stabiele basis
Het model werkt inmiddels bijna vier jaar. In die periode is ervaring opgedaan met deze manier van besturen. Om goed zicht te krijgen op de werking ervan, is in de afgelopen periode een slotevaluatie opgesteld. Daarin is teruggekeken op de uitvoering van het raadsakkoord en op de samenwerking tussen raad, college en organisatie.
Uit die evaluatie blijkt dat het raadsakkoord een stabiele basis vormt voor het bestuur van de stad. De begrotingen zijn jaarlijks vastgesteld na inhoudelijk debat en met brede steun. Het akkoord biedt ruimte voor politieke verschillen, terwijl het debat vooral wordt gevoerd op inhoud. Alle fracties beschikken over dezelfde informatie. Het college opereert namens de hele raad. Bij gevoelige onderwerpen worden alle fractievoorzitters betrokken en is een klankbordgroep ingericht voor overleg.
De ervaringen laten zien dat deze werkwijze goed functioneert, maar ook veel vraagt van bestuur en organisatie. Het maken van duidelijke keuzes is noodzakelijk, zeker bij een breed akkoord met veel ambities. Selectie van bestuurders op basis van kennis en ervaring versterkt de samenwerking binnen het college en met de organisatie. De inhoudelijke relatie tussen raad en college draagt bij aan betere voorstellen en zorgvuldige besluiten. Tegelijk vraagt deze manier van werken om heldere afspraken, tijdige afstemming en voldoende ruimte voor uitvoering. Politieke profilering blijft mogelijk, vooral via het inhoudelijke debat, terwijl gezamenlijke doelen centraal blijven staan.
Aandachtspunten
De slotevaluatie laat zien dat er ook aandachtspunten zijn. Een raadsakkoord vraagt om scherpe keuzes en een realistisch aantal doelen. Bij een brede agenda bestaat het risico dat kleinere onderwerpen veel tijd vragen, terwijl grote dossiers minder aandacht krijgen. Goede afstemming met de organisatie is nodig om plannen uitvoerbaar te houden. Ook vraagt deze werkwijze om duidelijke afspraken over overlegmomenten tussen raad en college, zodat informatie beter wordt gedeeld en onnodige vragen worden voorkomen. Tegelijkertijd is in zowel het fysiek als het sociaal domein en in de bedrijfsvoering sprake geweest van achterstanden, die extra druk hebben gelegd op de uitvoeringskracht en het bestuur. Dit knelt steeds meer in het licht van de opgaven waarvoor Lelystad staat en de afspraken die daarover zijn gemaakt met Rijk en provincie. Een helder ambtelijk vervolg is nodig om ervoor te zorgen dat de ambities in de volgende periode kunnen worden waargemaakt.
Opbrengsten van het raadsakkoord
De afgelopen jaren heeft het raadsakkoord merkbaar bijgedragen aan de ontwikkeling van de stad. Op meerdere terreinen zijn concrete stappen gezet in langjarige opgaven. Bij bereikbaarheid en stedelijke vernieuwing zijn goede stappen gezet in en rond het stationsgebied en het stadshart. In het onderwijs is gewerkt aan betere schoolgebouwen en aan samenwerking tussen scholen, jeugdhulp en gemeente, onder meer via de Lokale Educatieve Agenda en Lelytalent. De stad is groener en klimaatbestendiger ingericht, onder andere langs de Stationsdreef. Ook economisch zijn stappen gezet, met aandacht voor het Lelycentre, het ondernemersklimaat en circulaire initiatieven. Op het gebied van wonen, voorzieningen en gebiedsontwikkeling zijn plannen voor onder meer het Waterfront, Zuiderhage, het Hart van de Stad en poppodium Corneel verder gebracht. In het sociaal domein is ingezet op samenhang en toegankelijkheid, met meer bekendheid voor minimaregelingen en een sterke preventieve aanpak in de wijken.
